O muzyce... przy flecie prostym

Multimedialny Podręczny Słowniczek Muzyczny



koło kwintowe, okrąg kwintowy


- kwintowe *pokrewieństwo gam (*tonacji) wyrażone w formie graficznej, w postaci koła lub spirali z zaznaczonymi na nim (niej) nazwami *gam według narastającej ilości znaków przykluczowych;
punktem centralnym koła jest gama bez znaków przykluczowych (C-dur w trybie durowym i a-moll w trybie molowym);
postępując (od punktu centralnego) zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara - *toniką każdej kolejnej gamy jest *dominanta gamy poprzedniej, zaś zbudowana na niej gama posiada o jeden krzyżyk więcej od gamy poprzedniej;
postępując w kierunku przeciwnym - tonika kolejnej gamy jest *subdominantą gamy poprzedniej, zaś zbudowana na niej gama posiada o jeden bemol więcej od poprzedniej;
w tych samych punktach okręgu spotykają się gamy *enharmoniczne, w których suma stałych *znaków chromatycznych (przykluczowych) wynosi 12, np.: D-dur – Eses-dur, Ces-dur – H-dur; ais-moll – b-moll, fisis-moll – g-moll
gamy durowe i molowe posiadające tę samą liczbę takich samych znaków przykluczowych (znajdujących się w tym samym miejscu na kole kwintowym) noszą nazwę gam paralelnych (równoległych), np.: G-dur – e-moll, As-dur – f-moll;

zob. *paralelizm.

koło kwintowe dla gam durowych

koło kwintowe dla tonacji durowych


koło kwintowe dla gam molowych

koło kwintowe dla tonacji molowych



taki schemat można przedstawić także w postaci wykresu będącego układem współrzędnych, którego początkiem jest gama lub tonacja (durowa lub molowa) bez znaków przykluczowych;
na osi poziomej odznaczone są gamy krzyżykowe, na osi pionowej - bemolowe;
wektor osi poziomej odpowiada ruchowi zgodnemu z kierunkiem ruchu wskazówek zegara na kole kwintowym;
postępując zgodnie z wektorem osi poziomej, tonika kolejnej znajdującej się na niej gamy jest dominantą gamy poprzedniej;
wektor osi pionowej odpowiada ruchowi przeciwnemu do ruchu wskazówek zegara na kole kwintowym;
postępując zgodnie z wektorem osi pionowej, tonika kolejnej gamy jest subdominantą gamy poprzedniej;
czerwoną linię ukośną wyznaczają punkty, których współrzędnymi są gamy o tej samej liczbie znaków przykluczowych, np. gama Heses-dur (9 bemoli) i gama Dis-dur (9 krzyżyków) są współrzędnymi punktu oznaczonego liczbą 9;
zieloną linię ukośną wyznaczają punkty, których współrzędnymi są gamy enharmoniczne, czyli takie, których łączna liczba stałych znaków chromatycznych (przykluczowych) wynosi 12, np.:
Deses-dur (12 bemoli) i C-dur (0 znaków przykluczowych) - 12 + 0 = 12,
Asas-dur (11 bemoli) i G-dur (1 krzyżyk) - 11 + 1 = 12,
Eses-dur (10 bemoli) i D-dur (2 krzyżyki) - 10 + 2 = 12 itd.;
gamy durowe i molowe posiadające tę samą ilość takich samych znaków przykluczowych, to gamy paralelne (równoległe).


kwintowy układ współrzędnych dla gam durowych



kwintowy układ współrzędnych dla gam molowych


powrót